15 mln zł na „Franciszka”: rusza kolejny etap odnowy zabytkowego szybu w Rudzie Śląskiej

To miejsce przez dekady kojarzyło się z pracą pod ziemią i przemysłową potęgą Górnego Śląska. Dziś szyb „Franciszek” w Rudzie Śląskiej ma szansę stać się przestrzenią realnie służącą mieszkańcom – i to nie tylko jako pamiątka po górnictwie. Miasto podpisało właśnie umowę na następną fazę rewitalizacji zabytkowego kompleksu.

Wykonawcą, wyłonionym w postępowaniu przetargowym, zostało Przedsiębiorstwo Budowlano-Produkcyjne ŁĘGPRZEM Sp. z o.o. Wartość zadania to prawie 15 milionów złotych, a zakończenie prac zaplanowano na koniec 2027 roku. W centrum projektu są nowe funkcje społeczne, w tym budowa 8 mieszkań wspomaganych.

Od nadszybia po maszynownię: zabytki dostaną nowe funkcje

Kolejny etap rewitalizacji obejmie zdegradowane obiekty poprzemysłowe tworzące zespół szybu „Franciszek”. Do modernizacji przewidziano m.in. nadszybie z wieżą wyciągową, maszynownię oraz zachowane pozostałości po budynku kotłowni z kominem. To właśnie w tych historycznych murach mają pojawić się nowe, praktyczne funkcje: mieszkaniowe i społeczne.

Kluczowym elementem inwestycji będzie utworzenie 8 mieszkań wspomaganych dla osób starszych, przewlekle chorych oraz osób z niepełnosprawnościami. Lokale mają być w pełni wyposażone, a ich metraż zaplanowano w przedziale od 39 do 57 m².

• Liczba lokali: 8 mieszkań wspomaganych
• Powierzchnia mieszkań: od 39 do 57 m²
• Grupy docelowe: osoby starsze, przewlekle chore, osoby z niepełnosprawnościami

Przestrzeń między budynkami też się zmieni – będzie świetlica i rekreacja

Rewitalizacja nie ograniczy się do samych obiektów. Zaplanowano również uporządkowanie i urządzenie terenu pomiędzy budynkami. W tej przestrzeni ma powstać wielofunkcyjna świetlica oraz strefa rekreacyjna, które mają sprzyjać integracji oraz aktywnemu spędzaniu czasu.

Projekt przewiduje pełne zagospodarowanie otoczenia: drogę dojazdową, tereny utwardzone, nasadzenia zieleni oraz wykonanie niezbędnej infrastruktury technicznej. Ważnym zadaniem będzie też odtworzenie fragmentu budynku nadszybia, który w ostatnich latach uległ degradacji. Rekonstrukcja ma zostać oparta na dostępnych materiałach archiwalnych.

1. Modernizacja zabytkowych budynków: nadszybia z wieżą wyciągową, maszynowni oraz pozostałości kotłowni z kominem
2. Utworzenie i wyposażenie 8 mieszkań wspomaganych
3. Urządzenie przestrzeni wspólnej: świetlica, rekreacja, dojazd, utwardzenia, zieleń i infrastruktura techniczna
4. Rekonstrukcja zdegradowanej części nadszybia w oparciu o archiwalia

Pieniądze i ciąg dalszy rozpoczętych zmian

Miasto wskazuje, że przedsięwzięcie wpisuje się w szerszy kierunek: rewitalizację terenów poprzemysłowych i rozwój usług społecznych dla mieszkańców wymagających wsparcia. Na realizację projektu pozyskano ponad 21,6 milionów złotych dofinansowania unijnego.

Warto przy tym przypomnieć, że to nie pierwszy zakończony krok na tym terenie. W listopadzie ubiegłego roku oddano do użytku siedem mieszkań komunalnych w budynku dawnej straży pożarnej przy szybie „Franciszek”. Tamta rewitalizacja kosztowała ponad 6,8 miliona złotych, a finansowanie w większości zapewnił Rządowy Fundusz Polski Ład.

„Franciszek” – zabytek z XIX wieku pod ochroną od 1984 roku

Dzisiejsze plany rozpisywane są na obiekcie o bardzo długiej historii. Szyb „Franciszek” wydrążono w 1857 roku jako szyb wydobywczy. W tej roli działał przez ponad pół wieku. Był częścią pierwszej rudzkiej kopalni węgla kamiennego – kopalni „Brandenburg”, która zaczęła funkcjonować w 1770 roku, a pole do eksploatacji nadano już w 1752 roku. Kopalnia ta była najstarszą na Górnym Śląsku, a w drugiej połowie XIX wieku „Franciszek” należał do trzech głównych szybów wydobywczych zakładu.

Do dziś na terenie zachowały się m.in. charakterystyczna, 22-metrowa, dwupodziałowa wieża wyciągowa, budynki nadszybia, kotłowni oraz straży pożarnej z dekoracyjnymi elewacjami. Większość z tych obiektów powstała w drugiej połowie XIX wieku, a pozostałe na początku XX wieku. Od 1984 roku szyb „Franciszek” figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych województwa śląskiego.

Miasto przejęło teren w 2024 roku

Formalnym przełomem było przejęcie obiektu przez samorząd. W kwietniu 2024 roku miasto otrzymało kompleks od Spółki Restrukturyzacji Kopalń. Przekazano grunt o powierzchni prawie 11,5 tysiąca m² wraz z zabudowaniami, w tym budynkiem maszyny wyciągowej, przybudówkami oraz wieżą szybową.

Podpisana umowa i harmonogram do końca 2027 roku oznaczają, że „Franciszek” ma przed sobą kolejne lata intensywnych prac – tym razem ukierunkowanych na mieszkalnictwo wspomagane, integrację i przywrócenie do życia jednego z najbardziej rozpoznawalnych śladów górniczej historii Rudy Śląskiej.

„W ramach tej fazy rewitalizacji zabytkowe obiekty szybu „Franciszek” zostaną zaadaptowane na cele społeczne, a w kompleksie powstanie 8 mieszkań wspomaganych z pełnym wyposażeniem.”

Urząd Miasta Ruda Śląska